ماده ۱۵ قانون بیمه چیست؟ مهلت اعلام خسارت و وظایف بیمهگذار
وقتی حادثهای برای مال بیمهشده اتفاق میافتد، فقط داشتن بیمهنامه برای دریافت خسارت کافی نیست. بیمهگذار نیز در زمان وقوع حادثه وظایفی دارد؛ از جمله تلاش برای جلوگیری از بیشتر شدن خسارت و اطلاعرسانی بهموقع به شرکت بیمه.
ماده ۱۵ قانون بیمه مصوب ۱۳۱۶ بخشی از این وظایف را مشخص کرده است. یکی از مهمترین نکات این ماده، الزام به اطلاع دادن حادثه به بیمهگر در اولین فرصت و حداکثر ظرف پنج روز از زمان اطلاع بیمهگذار از وقوع حادثه است.
ماده ۱۵ قانون بیمه چه میگوید؟
بر اساس این ماده، بیمهگذار باید همان مراقبتی را که معمولاً هر شخص از مال خود انجام میدهد، نسبت به مال بیمهشده نیز داشته باشد. اگر حادثه در حال وقوع باشد یا اتفاق افتاده باشد، باید اقدامات لازم را برای جلوگیری از سرایت و افزایش خسارت انجام دهد.
همچنین بیمهگذار باید در اولین زمان امکان و حداکثر ظرف پنج روز از تاریخ اطلاع خود از وقوع حادثه، بیمهگر را مطلع کند.
بنابراین، این ماده فقط درباره اطلاعرسانی نیست و دو وظیفه مهم برای بیمهگذار در نظر میگیرد: کاهش خسارت و اعلام سریع حادثه.
آیا برای اعلام حادثه فقط پنج روز فرصت داریم؟
عبارت دقیق قانون این نیست که بیمهگذار همیشه پنج روز فرصت دارد. قانون میگوید اعلام حادثه باید در اولین زمان امکان انجام شود و حداکثر مهلت عادی آن پنج روز از زمان اطلاع از حادثه است.
برای مثال، اگر حادثهای روز شنبه اتفاق بیفتد و بیمهگذار همان روز از آن مطلع شود، نباید اعلام حادثه را تا روز پنجم به تأخیر بیندازد. بهتر است موضوع در همان اولین فرصت به بیمهگر اعلام شود.
نکته دیگر اینکه این پنج روز از زمان اطلاع بیمهگذار از وقوع حادثه محاسبه میشود، نه لزوماً از زمان وقوع خود حادثه.
اگر اعلام حادثه بعد از پنج روز انجام شود چه میشود؟
ماده ۱۵ مقرر کرده است که در صورت اطلاع ندادن در مهلت مقرر، بیمهگر مسئول نخواهد بود؛ اما برای این موضوع یک استثنا نیز در نظر گرفته شده است.
اگر بیمهگذار بتواند ثابت کند که به دلیل حوادث خارج از اختیار او امکان اطلاع دادن به بیمهگر در مهلت تعیینشده وجود نداشته، وضعیت متفاوت خواهد بود. بنابراین نمیتوان صرفاً گفت «بعد از پنج روز، خسارت حتماً رد میشود»؛ شرایط حادثه و علت تأخیر نیز اهمیت دارد.
بیمهگذار هنگام وقوع حادثه چه کاری باید انجام دهد؟
ماده ۱۵ از بیمهگذار انتظار دارد برای جلوگیری از گسترش خسارت اقدام کند. برای مثال، اگر در یک واحد تجاری تحت پوشش بیمه آتشسوزی، آتشسوزی کوچکی رخ دهد، بیمهگذار نباید صرفاً منتظر حضور ارزیاب بیمه بماند؛ بلکه باید اقدامات متعارف و لازم برای جلوگیری از گسترش آتش و افزایش خسارت را انجام دهد.
این اقدامات البته باید متناسب با شرایط حادثه و در حد اقدامات متعارف و ضروری باشد.
هزینه اقدامات برای جلوگیری از افزایش خسارت با چه کسی است؟
یکی از نکات مهم ماده ۱۵ این است که هزینههایی که بیمهگذار برای جلوگیری از توسعه خسارت انجام میدهد، حتی اگر در نهایت نتیجهای نداشته باشد، بر عهده بیمهگر خواهد بود.
برای نمونه، اگر برای جلوگیری از گسترش یک حادثه نیاز به انجام هزینه فوری و متعارفی باشد، صرف اینکه اقدام انجامشده موفق به جلوگیری کامل از خسارت نشده، بهتنهایی باعث نمیشود هزینه آن نادیده گرفته شود.
البته اگر درباره ضرورت این هزینهها یا تناسب آنها با موضوع بیمه اختلافی ایجاد شود، قانون حل اختلاف را به مرجع مربوط ارجاع داده است.
یک مثال ساده از ماده ۱۵
فرض کنید تجهیزات یک کارگاه تحت پوشش بیمه قرار دارد و در اثر یک حادثه، بخشی از تجهیزات آسیب میبیند. بیمهگذار باید:
- اقدامات متعارف لازم برای جلوگیری از بیشتر شدن خسارت را انجام دهد.
- در اولین فرصت موضوع را به شرکت بیمه اطلاع دهد.
- اگر امکان اعلام فوری وجود نداشته، علت خارج از اختیار خود را بتواند توضیح و اثبات کند.
- مستندات مربوط به حادثه و اقدامات انجامشده را حفظ کند.
این اقدامات میتواند روند بررسی و ارزیابی خسارت را نیز منظمتر کند.
تفاوت ماده ۱۵ قانون بیمه با ماده ۱۵ بیمه شخص ثالث
یک نکته مهم در جستوجوی عبارت «ماده ۱۵ بیمه» این است که ماده ۱۵ قانون بیمه مصوب ۱۳۱۶ با ماده ۱۵ قانون بیمه اجباری شخص ثالث مصوب ۱۳۹۵ یکسان نیست.
ماده ۱۵ قانون بیمه اجباری شخص ثالث درباره مواردی است که بیمهگر خسارت زیاندیده را پرداخت میکند و در شرایط مشخص میتواند برای بازیافت تمام یا بخشی از مبلغ پرداختشده به مسبب حادثه مراجعه کند.
بنابراین هنگام استناد به «ماده ۱۵»، باید مشخص شود منظور کدام قانون است.
برای آشنایی با سایر نکاتی که ممکن است در زمان استفاده از بیمهنامه باعث ایجاد مشکل شود، مقاله ۱۰ اشتباه رایج هنگام خرید بیمهنامه را مطالعه کنید.
جمعبندی
ماده ۱۵ قانون بیمه مصوب ۱۳۱۶ سه نکته اصلی دارد: بیمهگذار باید از مال بیمهشده مراقبت متعارف کند، برای جلوگیری از افزایش خسارت اقدامات لازم را انجام دهد و حادثه را در اولین فرصت و حداکثر ظرف پنج روز از زمان اطلاع به بیمهگر اعلام کند.
این مهلت پنجروزه را نباید به معنای فرصت برای بهتعویق انداختن اعلام حادثه دانست؛ ملاک قانون، اطلاعرسانی در اولین زمان امکان است. همچنین در صورت وجود شرایط خارج از اختیار بیمهگذار، قانون امکان اثبات عدم امکان اطلاعرسانی در مهلت مقرر را پیشبینی کرده است.