فرق بیمهگر، بیمهگذار و بیمهشده چیست؟ یک راهنمای ساده و کاربردی
در هر بیمهنامه معمولاً با چند اصطلاح مانند «بیمهگر»، «بیمهگذار» و «بیمهشده» روبهرو میشویم. این واژهها شبیه به هم هستند، اما از نظر حقوقی و کاربردی یکسان نیستند. شناخت تفاوت آنها کمک میکند هنگام خرید بیمه، اطلاعات درجشده در بیمهنامه را بهتر بررسی کنیم و بدانیم هر شخص چه نقشی در قرارداد دارد.
بیمهگر کیست؟
بیمهگر شرکتی است که در برابر دریافت حق بیمه، تعهدات بیمهای مشخصشده در قرارداد را بر عهده میگیرد.
در ماده ۱ قانون بیمه مصوب ۱۳۱۶، طرفی که تعهد جبران خسارت یا پرداخت وجه معین را بر عهده میگیرد، «بیمهگر» نامیده شده است.
به زبان ساده، بیمهگر همان شرکت بیمهای است که بیمهنامه را صادر میکند و در صورت تحقق خطر تحت پوشش، مطابق شرایط قرارداد تعهدات خود را انجام میدهد.
برای مثال، اگر شخصی بیمه بدنه خودروی خود را از یک شرکت بیمه خریداری کند، شرکت بیمه، بیمهگر است.
بیمهگذار کیست؟
بیمهگذار شخصی است که قرارداد بیمه را با بیمهگر منعقد میکند و معمولاً پرداخت حق بیمه و انجام تعهدات قراردادی بر عهده اوست.
ماده ۱ قانون بیمه، طرف قرارداد در مقابل بیمهگر را «بیمهگذار» مینامد. همچنین ماده ۵ قانون بیمه تصریح میکند که بیمهگذار میتواند شخصاً اصیل باشد یا به عنوان نماینده قانونی، صاحب مال یا شخص ذینفع اقدام کند.
بنابراین یک نکته مهم این است که بیمهگذار همیشه لزوماً همان فردی نیست که موضوع بیمه به او مربوط میشود.
برای مثال، یک شرکت میتواند برای کارکنان خود بیمه درمان تکمیلی تهیه کند. در این حالت، شرکت ممکن است بیمهگذار باشد، در حالی که کارکنان و افراد واجد شرایط تحت پوشش، بیمهشده محسوب میشوند.
بیمهشده کیست؟
«بیمهشده» معمولاً به شخصی گفته میشود که پوشش بیمهای متوجه اوست یا خطر مربوط به او تحت پوشش بیمه قرار گرفته است.
با این حال، از نظر حقوقی باید دقت کرد که «بیمهشده» یک تعریف واحد و عمومی در ماده ۱ قانون بیمه ۱۳۱۶ ندارد. این اصطلاح در مقررات و شرایط عمومی انواع مختلف بیمه با توجه به موضوع بیمه تعریف یا استفاده میشود.
برای نمونه، در آییننامه بیمههای درمان، گروه بیمهشدگان شامل اشخاصی است که تحت پوشش قرارداد درمان قرار میگیرند و برای آنها شرایط مشخصی در آییننامه پیشبینی شده است.
پس در استفاده عمومی میتوان گفت:
بیمهشده = شخصی که پوشش بیمهای برای او برقرار شده است.
اما تعریف دقیق آن باید بر اساس نوع بیمهنامه و شرایط همان قرارداد بررسی شود.
تفاوت بیمهگر، بیمهگذار و بیمهشده در یک مثال ساده
فرض کنید یک شرکت برای کارکنان خود بیمه درمان تکمیلی خریداری میکند.
در این مثال:
- شرکت بیمه: بیمهگر است.
- شرکتی که قرارداد را خریداری و با شرکت بیمه منعقد میکند: بیمهگذار است.
- کارکنانی که طبق شرایط قرارداد تحت پوشش درمانی قرار میگیرند: بیمهشده هستند.
در این مثال، یک شخص حقوقی یعنی شرکت، قرارداد را منعقد کرده و حق بیمه را طبق قرارداد میپردازد، اما پوشش بیمهای برای کارکنان برقرار شده است.
بنابراین این سه عنوان میتوانند به سه نقش متفاوت در یک قرارداد اشاره کنند.
آیا بیمهگذار و بیمهشده میتوانند یک نفر باشند؟
بله. در بسیاری از بیمهنامهها، شخصی که قرارداد بیمه را منعقد میکند، خودش نیز موضوع پوشش بیمهای است.
برای مثال، فردی برای خودروی خودش بیمه بدنه خریداری میکند. در این حالت ممکن است همان فرد هم بیمهگذار باشد و هم در مفهوم مربوط به بیمهنامه، شخص تحت پوشش قرار گیرد.
بنابراین نباید تصور کرد که بیمهگذار و بیمهشده همیشه دو نفر متفاوت هستند.
آیا بیمهگذار همیشه حق دریافت خسارت دارد؟
خیر؛ صرفِ بیمهگذار بودن به این معنا نیست که در همه انواع بیمه، شخص الزاماً دریافتکننده خسارت یا وجه بیمهای است.
این موضوع به نوع بیمه، موضوع بیمه، شرایط قرارداد و در برخی موارد ذینفع تعیینشده در بیمهنامه بستگی دارد.
برای همین، هنگام بررسی یک بیمهنامه باید علاوه بر نام بیمهگذار، به موضوع بیمه، شخص یا اشخاص تحت پوشش، تعهدات بیمهگر و شرایط پرداخت خسارت نیز توجه کرد.
تفاوت این سه اصطلاح در یک نگاه
| عنوان | نقش اصلی |
| بیمه گر | شرکت بیمهای که تعهدات بیمهای را طبق قرارداد بر عهده دارد |
| بیمه گذار | شخص حقیقی یا حقوقی که قرارداد بیمه را با بیمهگر منعقد میکند |
| بیمه شده | شخصی که پوشش بیمهای متوجه اوست؛ تعریف دقیق آن بسته به نوع بیمه و شرایط قرارداد است |
چرا دانستن این تفاوتها مهم است؟
اشتباه گرفتن این اصطلاحات میتواند هنگام خرید یا بررسی بیمهنامه باعث برداشت نادرست شود. برای مثال، ممکن است شخصی تصور کند چون نام او در قسمت «بیمهگذار» درج شده، الزاماً تمام مزایای بیمه یا خسارت مستقیماً به او تعلق میگیرد؛ در حالی که نقش افراد در قرارداد میتواند متفاوت باشد.
از طرف دیگر، در بیمههای گروهی مانند بیمه درمان کارکنان، تفاوت میان بیمهگذار و بیمهشده بسیار واضحتر است؛ زیرا یک شرکت میتواند قرارداد را منعقد کند و گروهی از کارکنان تحت پوشش آن قرار بگیرند.
جمعبندی
به طور خلاصه، بیمهگر طرفی است که تعهد بیمهای را بر عهده میگیرد، بیمهگذار طرف قرارداد با بیمهگر است و بیمهشده شخصی است که پوشش بیمهای برای او برقرار شده است.
البته در عمل ممکن است یک نفر همزمان چند نقش داشته باشد. برای مثال، فردی میتواند برای خودش بیمه تهیه کند و در نتیجه هم بیمهگذار باشد و هم شخص تحت پوشش قرار گیرد.
نکته حقوقی مهم این است که تعریف دقیق نقش «بیمهشده» و حقوق و تعهدات هر یک از اشخاص، میتواند با توجه به نوع بیمه و شرایط عمومی و خصوصی همان بیمهنامه متفاوت باشد؛ بنابراین برای تفسیر یک بیمهنامه مشخص، صرفاً نباید به معنای عمومی این اصطلاحات اکتفا کرد.