فرانشیز بیمه چیست و چطور روی مبلغ خسارت و حق بیمه تأثیر میگذارد؟
یکی از اصطلاحاتی که هنگام خرید یا دریافت خسارت بیمه با آن روبهرو میشویم، «فرانشیز» است. فرانشیز در واقع بخشی از خسارت است که طبق شرایط بیمهنامه بر عهده بیمهگذار یا بیمهشده قرار میگیرد و شرکت بیمه آن قسمت را پرداخت نمیکند. البته میزان و نحوه محاسبه فرانشیز در همه بیمهنامهها یکسان نیست و باید شرایط همان بیمهنامه را بررسی کرد.
فرانشیز بیمه چیست؟
به زبان ساده، فرانشیز یعنی بخشی از خسارت که بیمهگذار باید خودش پرداخت کند. این سهم میتواند در بیمهنامه بهصورت درصدی از خسارت، مبلغی مشخص یا طبق شرایط خاص همان رشته بیمه تعیین شود.
برای مثال، اگر در یک بیمهنامه فرانشیز ۱۰ درصد تعیین شده باشد و خسارت ارزیابیشده ۲۰ میلیون تومان باشد، در صورتی که مبنای قرارداد محاسبه ۱۰ درصد از خسارت باشد، ۲ میلیون تومان سهم بیمهگذار و ۱۸ میلیون تومان مبلغ قابل پرداخت توسط بیمهگر خواهد بود.
البته این مثال صرفاً برای توضیح نحوه محاسبه است و میزان واقعی فرانشیز باید از روی شرایط بیمهنامه مشخص شود.
فرانشیز چطور روی مبلغ خسارت تأثیر میگذارد؟
مهمترین اثر فرانشیز هنگام دریافت خسارت مشخص میشود. وقتی خسارتی تحت پوشش بیمه رخ میدهد، ابتدا خسارت بر اساس شرایط بیمهنامه ارزیابی میشود و سپس فرانشیز مربوط به آن اعمال خواهد شد. بنابراین مبلغی که بیمهگذار در نهایت دریافت میکند، ممکن است کمتر از کل خسارت ارزیابیشده باشد.
برای نمونه، فرض کنید خسارت یک حادثه ۵۰ میلیون تومان ارزیابی شده و فرانشیز بیمهنامه ۱۰ درصد باشد. اگر شرایط بیمهنامه کسر ۱۰ درصد از خسارت را مقرر کرده باشد، ۵ میلیون تومان سهم بیمهگذار خواهد بود و ۴۵ میلیون تومان از خسارت توسط بیمهگر پرداخت میشود؛ البته مشروط به اینکه سایر شرایط و سقف تعهدات بیمهنامه رعایت شده باشد.
آیا فرانشیز روی حق بیمه تأثیر دارد؟
فرانشیز میتواند در برخی بیمهنامهها بر حق بیمه اثر داشته باشد، اما نمیتوان گفت هر افزایش فرانشیز همیشه و در همه رشتههای بیمهای باعث کاهش حق بیمه میشود. نرخ و شرایط بیمه بر اساس نوع پوشش، میزان ریسک، تعهدات بیمهگر و مقررات و شرایط قرارداد تعیین میشود.
در برخی قراردادها، پذیرش سهم بیشتری از خسارت توسط بیمهگذار میتواند با حق بیمه پایینتر همراه باشد. برعکس، در بعضی موارد کاهش فرانشیز یا ارائه پوشش با سهم پرداختی کمتر برای بیمهگذار ممکن است با پرداخت حق بیمه بیشتری همراه شود. برای مثال، در آییننامه بیمههای درمان، امکان کاهش فرانشیز با دریافت حق بیمه اضافی پیشبینی شده است.
فرانشیز در چه بیمههایی وجود دارد؟
فرانشیز در رشتههای مختلف بیمهای با شرایط یکسانی اعمال نمیشود. در بیمه بدنه خودرو، فرانشیز بخشی از هر خسارت است که طبق شرایط بیمهنامه بر عهده بیمهگذار قرار میگیرد و میزان آن در بیمهنامه مشخص میشود.
در بیمه درمان نیز فرانشیز بهعنوان سهم بیمهشده یا بیمهگذار از خسارت ارزیابیشده تعریف شده و نحوه اعمال آن تابع مقررات و شرایط قرارداد است.
در سایر رشتههای بیمهای مانند برخی بیمههای مسئولیت یا بیمههای مهندسی نیز ممکن است فرانشیز با درصد یا مبلغ مشخص در شرایط بیمهنامه تعیین شود. بنابراین نمیتوان یک عدد یا فرمول ثابت را برای تمام بیمهها در نظر گرفت.
هنگام خرید بیمه به فرانشیز توجه کنیم
فرانشیز یکی از مواردی است که بهتر است قبل از خرید بیمهنامه بررسی شود، نه زمانی که حادثه اتفاق افتاده است. هنگام مقایسه بیمهنامهها فقط به مبلغ حق بیمه توجه نکنید؛ میزان فرانشیز، سقف تعهدات، پوششهای بیمهای، استثنائات و نحوه پرداخت خسارت نیز اهمیت دارند.
ممکن است یک بیمهنامه حق بیمه کمتری داشته باشد اما فرانشیز بالاتری برای برخی خسارتها تعیین کرده باشد. در مقابل، پرداخت حق بیمه بیشتر ممکن است در یک قرارداد مشخص با فرانشیز کمتر یا شرایط پوشش مناسبتر همراه شود. بنابراین انتخاب مناسب باید بر اساس مجموع شرایط بیمهنامه انجام شود.
جمعبندی
فرانشیز، سهمی از خسارت است که طبق شرایط بیمهنامه بر عهده بیمهگذار یا بیمهشده قرار میگیرد. این سهم مستقیماً میتواند مبلغ خسارت قابل پرداخت را کاهش دهد و در برخی قراردادها نیز انتخاب میزان فرانشیز میتواند با حق بیمه ارتباط داشته باشد. با این حال، میزان و نحوه اعمال فرانشیز به نوع بیمه و شرایط همان قرارداد بستگی دارد و نمیتوان یک قاعده واحد برای همه بیمهنامهها تعیین کرد.