اگر بیمه‌گذار واقعیت را اعلام نکند چه می‌شود؟ بررسی ماده ۱۲ قانون بیمه
هنگام خرید بیمه، اطلاعاتی که بیمه گذار درباره موضوع بیمه و میزان خطر ارائه می‌کند، اهمیت زیادی دارد. بیمه گر بر اساس همین اطلاعات، میزان خطر را ارزیابی کرده و درباره صدور بیمه نامه و میزان حق بیمه تصمیم می‌گیرد. به همین دلیل، قانون بیمه برای اعلام نکردن عمدی اطلاعات مهم یا ارائه اطلاعات نادرست، شرایط مشخصی در نظر گرفته است.
یکی از مواد مهم در این زمینه، ماده ۱۲ قانون بیمه مصوب ۱۳۱۶ است که به اظهارات خلاف واقع بیمه گذار می‌پردازد.
توضیح دو اصطلاح به کاربرده شده:
بیمه گر: بیمه گر به شرکت بیمه ای گفته می شود که از آن بیمه خریده اید.
بیمه گذار: در بیمه نامه به شخصی که متعهد به پرداخت حق بیمه شده است و به تبع آن، مالک بیمه نامه به شمار می رود بیمه گذار می گویند.
ماده ۱۲ قانون بیمه چه می‌گوید؟
بر اساس ماده ۱۲، اگر بیمه گذار عمداً از بیان مطلبی خودداری کند یا عمداً اطلاعات نادرست ارائه دهد و این اطلاعات به‌گونه ای باشد که موضوع خطر را تغییر دهد یا اهمیت آن را از دید بیمه گر کاهش دهد، عقد بیمه باطل خواهد بود.
نکته مهم این است که برای اجرای این ماده، صرف وجود یک اشتباه یا اطلاعات ناقص کافی نیست؛ موضوع باید عمدی باشد و اطلاعات اعلام نشده یا نادرست نیز بر ارزیابی خطر تأثیر داشته باشد.
اظهارات خلاف واقع در بیمه یعنی چه؟
اظهارات خلاف واقع یعنی بیمه‌گذار اطلاعاتی را که برای ارزیابی خطر اهمیت دارد، برخلاف واقع اعلام کند یا عامدانه آن را پنهان کند.
برای مثال، فرض کنید فردی قصد دارد یک ملک را تحت پوشش بیمه آتش سوزی قرار دهد و در زمان صدور بیمه نامه، درباره فعالیت انجام‌شده در ساختمان اطلاعاتی از بیمه گر درخواست شود. اگر بیمه گذار عمداً وجود یک فعالیت پرخطر را پنهان کند تا خطر کمتر ارزیابی شود یا حق بیمه پایین تری بپردازد، این موضوع می‌تواند مشمول ماده ۱۲ باشد.
بنابراین، مسئله فقط «اشتباه بودن اطلاعات» نیست؛ عمدی بودن رفتار و تأثیر آن اطلاعات بر موضوع خطر اهمیت اساسی دارد.
اگر اطلاعات نادرست سهوی باشد چه می‌شود؟
ماده ۱۲ درباره مواردی است که خودداری از اعلام اطلاعات یا ارائه اظهارات خلاف واقع عمداً انجام شده باشد. اگر این اتفاق بدون قصد و از روی اشتباه رخ دهد، حکم متفاوتی دارد.
ماده ۱۳ قانون بیمه تصریح می‌کند که در صورت غیرعمدی بودن این موضوع، قرارداد بیمه باطل نمی‌شود؛ اما بسته به زمان مشخص شدن اطلاعات، بیمه گر می‌تواند شرایط قرارداد را تغییر دهد، قرارداد را فسخ کند یا در صورت وقوع خسارت، مبلغ خسارت را متناسب با حق بیمه واقعی کاهش دهد.
بنابراین نباید هر اشتباه در اطلاعات را به معنای باطل شدن خودکار بیمه نامه دانست.
مقاله ی پیشنهادی برای شما: مزایای خرید آنلاین بیمه نسبت به روش‌های سنتی
اگر اطلاعات نادرست عمدی باشد چه می‌شود؟
در صورت تحقق شرایط ماده ۱۲، قرارداد بیمه باطل خواهد بود؛ حتی اگر اطلاعات پنهان شده یا نادرست، در نهایت هیچ نقشی در وقوع حادثه نداشته باشد.
همچنین طبق این ماده، مبالغی که بیمه گذار تا آن زمان پرداخت کرده، قابل استرداد نیست و بیمه گر می‌تواند اقساط حق بیمه‌ای را که تا آن زمان پرداخت نشده است نیز مطالبه کند.
یک مثال ساده
فرض کنید صاحب یک واحد تجاری برای دریافت بیمه آتش‌سوزی، اطلاعات مربوط به فعالیت خود را ارائه می‌کند. اگر او عمداً وجود مواد یا فعالیتی را که خطر آتش سوزی را افزایش می‌دهد پنهان کند و این موضوع باعث شود بیمه گر خطر را کمتر از واقعیت ارزیابی کند، شرایط ماده ۱۲ می‌تواند مطرح شود.
حتی اگر بعدها آتش سوزی به دلیل دیگری اتفاق بیفتد، تأثیر نداشتن اطلاعات پنهان‌شده در وقوع حادثه، لزوماً مانع اعمال ماده ۱۲ نیست.
جمع‌بندی
ماده ۱۲ قانون بیمه یک پیام روشن برای بیمه‌گذاران دارد: اطلاعات مهم را هنگام خرید بیمه صادقانه و کامل اعلام کنید. پنهان کردن عمدی اطلاعات یا ارائه اظهارات کاذب، در صورتی که موضوع خطر را تغییر دهد یا اهمیت آن را نزد بیمه‌گر کاهش دهد، می‌تواند موجب بطلان قرارداد بیمه شود.
در مقابل، اگر اشتباه یا اطلاعات نادرست بدون قصد و به‌صورت غیر عمدی رخ داده باشد، باید شرایط ماده ۱۳ را بررسی کرد و نمی‌توان آن را با رفتار عمدی موضوع ماده ۱۲ یکسان دانست.
برای مشاوره ی رایگان و دریافت راهنمایی می توانید با کارشناسان آذرخش بیمه تماس حاصل فرمائید.
برای مشاوره ی رایگان روی دکمه ی زیر کلیک کن
مشاوره رایگان و خرید بیمه